Cultureel erfgoed
Geschreven door Pricilla Motman
Weet wat je eet, een stukje geschiedenis. Dit stuk is geschreven door Diana Dubois, uitgever van onder meer Wat de Surinaamse pot schaft. De tekst is van haar; waar hieronder "ik" staat, is dat Diana.
———
De Gomma-koek van Hanna Josephina (Annie) Samson-Samuels ❤️✨
Eén van de ingrediënten die ik uit Suriname heb meegenomen is gomma. Een paar kilo zelfs. Want ik bak er graag cakes en koekjes van, en in Nederland is gomma bijna niet verkrijgbaar.
Helemaal onderaan staat het recept voor Gomma-koek. Maar eerst volgt een uitleg over gomma, omdat niet iedereen weet wat dat is.
Voordat maizena haar intrede deed in de Surinaamse keuken, werd haar rol waargenomen door gomma. Dat is het zetmeel van bittere of zoete cassave. Cassave is een aardvrucht die er van buiten uitziet als een grote, bruine winterpeen en van binnen spierwit vruchtvlees heeft.
Rond 1825 werd gomma in Suriname geïntroduceerd als vervanger van arrowroot (zetmeel uit de wortelstokken van de pijlwortelplant). Aanvankelijk werd het poeder door (van oorsprong) Afrikaanse wasvrouwen alleen gebruikt als stijfsel voor kleding, vermengd met wat kaarsvet voor een mooie glans.
De Europese kolonisten pasten het witte poedertje in Suriname toe als uitwendig medicijn tegen de Rode hond. Zo'n 15 jaar later vond gomma ook zijn weg naar Nederland, waar het door diverse apothekers werd aangeprezen als uitmuntend middel tegen bloedspugen, tering, hoest en andere borstkwalen.
Bij de inheemsen, de oorspronkelijke bewoners van Suriname, was gomma al veel langer bekend. Bij hen had het een andere functie. Zo gebruikten de Karaïben (inheemse stam) het zetmeel, net als arrowroot, om vissen mee te vangen. Zij maakten van gomma, de giftige bladeren van de Kunami (dat is een struik) en de verkoolde schil van kalebas (beide fijngestampt) kleine balletjes, die zij in het viswater gooiden. Zodra de vissen ervan gegeten hadden, raakten zij bedwelmd en waren zij eenvoudig te vangen.
Het waren Surinaams-joodse keukenprinsessen van Spaans-Portugese origine (en hun Afro-Surinaamse keukenhulpen) die het cassavezetmeel niet als stijfsel maar als levensmiddel gebruikten. Het woord gomma komt dan ook uit hun woordenboek. Om precies te zijn, uit hun Italiaanse woordenboek: gomma komt van goma en betekent zowel (harsachtige) gom als lijm en rubber.
Wellicht denkt iemand nu: maar de Javanen maken toch al generatieslang kroepoek van gomma? Waren zij dus niet eerder? Het antwoord is: ja en nee. Ja, zij maken er kroepoek van, en nee, zij waren niet eerder.
Pas in 1852 stuurde Anthonij Wildeboer een zending van bittere en zoete cassave-stekken vanuit Suriname naar de Plantentuin in Buitenzorg (een stad in West-Java). Nadat deze succesvol waren geteeld, werden de planten opgenomen in voedingsgewassen op Java en Madoera.
De bovengenoemde Surinaams-joodse dames maakten er reeds daarvoor hun puddingen, pap, vla, flensjes, toetjes, cakes en koekjes van. De cakes werden gebakken in grote kommen van aardewerk, die door inheemsen waren vervaardigd. Niet zelden werden er 18 eieren gebruikt. De koekjes kenden een simpeler recept: gomma, boter, suiker en eieren.
Het recept
In 1941 trakteerde Hanna Josephina (Annie) Samson-Samuels (1905-1995) de lezers en lezeressen van het Surinaams-joodse weekblad Teroenga op haar recept "Gomma-koek voor Pesach" (Joods Pasen):
2 eieren, 500 gram gomma, 250 gram boter, 250 gram witte basterdsuiker (bij Surinaamse joden beter bekend als moesjoedoe).
Suiker en eieren samen klutsen. Vervolgens de boter en gomma toevoegen. Van dit mengsel worden balletjes gemaakt en op een met boter of olie besmeerde bakplaat gedaan, waarna er een figuurtje op wordt gedrukt. In een zachte oven bakken.
Tip van Diana: verwarm de conventionele oven voor op 175 °C, bak de koekjes in 10-12 minuten gaar. Om uitlopen tijdens het bakken te voorkomen kunt u 2 afgestreken eetlepels blom aan het beslag toevoegen, of de koekjes voor het bakken een half uur in de koelkast laten opstijven.
Wil je reageren, of zelf iets delen?
Naar de communityNalatenschapcommunity is een gratis plek voor verhalen, recepten, herinneringen en cultureel erfgoed. Ontmoet hier families en een community om mee te verbinden. Iedereen is welkom, waar je ook vandaan komt. Lees meer verhalen of kijk eens rond.